هفته هوش مصنوعی محلی شماره ۶: وقتی ارور انجینرینگ داری، یعنی همه چیز متن‌باز است!

تو این روزها یه حقیقت جالب برملا شده: اگه بتونی یه نرم‌افزار رو reverse engineer کنی، در واقع هر نرم‌افزاری حکم یه نرم‌افزار متن‌باز رو داره! البته نه به اون معنی سنتی لایسنس‌ها، ولی مدل‌های هوش مصنوعی الان دارن توی خوندن باینری‌ها، ردیابی کارکرد اپ‌ها و ساخت دوباره‌شون غوغا می‌کنن. این هفته کلی کلون جدید از نرم‌افزارهای اداری داریم، یه Repo وایرال که هر چیزی رو reverse engineer می‌کنه، و کلی آدم که دارن با کمک هوش مصنوعی کنترل تلویزیون‌های هوشمندشون رو پس می‌گیرن. دیگه کد منبع اون دیوار محکمی که قبلاً بود نیست!

🧪 روی میز کار من

من این روزها از ابزار Myna روی Ubuntu 26.04 برای ورودی صوتی کلی کیف کردم (بله، روی نسخه ۲۶.۰۴ هم نصب میشه). عملکردش واقعاً غافلگیرکننده‌ست. قدم بعدی اینه که سراغ ابزارهای مشابه برم و کار رو با SpeakoFlow ادامه بدم.

🔍 کشف ابزارهای هوش مصنوعی

ابزار REA (Reverse Engineer Anything) گل سرسبد Repoهای این هفته‌ست. یه MCP server با لایسنس MIT که به AI agents اجازه میده باینری‌های نیتیو، اپ‌های Electron، فایل‌های APK اندروید، فریم‌ورها و کلی چیز دیگه رو بررسی کنن. تحلیل‌های عمیق‌تر نیاز به ابزارهای تخصصی مثل Ghidra دارن. همه‌چیز لوکال اجرا میشه، اما مدل ارائه‌دهنده شما هنوز هم چیزایی که پیدا میشه رو می‌بینه. حواستان باشد چون Repoهای تقلبی REA دارن بدافزار پخش می‌کنن، حتماً اونو از منبع رسمی یا package مربوط به npm نصب کنید.

Graphify کار reverse engineering رو روی کد خودتون انجام میده. این ابزار کد بیس، مستندات و PDFها رو به یک Knowledge graph تبدیل می‌کنه که coding agent شما بتونه بهش کوئری بزنه. کدها لوکال توسط tree-sitter پردازش میشن و متغیر GRAPHIFY_BACKEND=ollama هم همه‌چیز رو لوکال نگه می‌داره.

It’s a Plan جایگزین خودمیزبانی‌شده برای Linear/Jira است که توش AI agents نقش می‌گیرن و تسک‌ها رو مثل یه عضو واقعی تیم برمی‌دارن. تسک‌ها به Claude Code، Codex یا opencode سپرده میشن و پروژه فعلاً تو مراحل اولیه‌شه.

🏢 جنگ کلون‌های آفیس

گائل دووال، خالق Mandrake Linux پشت پروژه ElixirOffice هست؛ یه شبیه‌ساز Microsoft Office که روی کامپوننت‌های Euro-Office ساخته شده. این کدها توسط LLM agents نوشته شدن و روی هر تغییر تست و بازبینی انجام میشه. لایسنسش AGPL-3.0 هست و تو مرحله بتا قرار داره.

بعد از اون می‌رسیم به Ely Office که شامل ۶ اپلیکیشن دسکتاپ آفلاین برای اسناد، شیت‌ها، اسلایدها، PDF، Git و Markdown میشه.

و البته BetterOffice که هفته پیش معرفی کردیم، حالا سورس Apache-2.0 خودش رو توی سازمان openooxml روی GitHub قرار داده.

این وسط، Perplexity هم ابزار REA رو به صورت کامند /reverse-engineer به Computer agent خودش اضافه کرده که تا ۳۱ اکتبر رایگان هست. تو دموهاش اپ‌هایی مثل Photopea، Audacity و… LibreOffice Calc شبیه‌سازی شدن. جالب اینجاست که دارن یه اپلیکیشنی رو reverse engineer می‌کنن که خودش از قبل متن‌بازه!

📺 تلویزیون شما، قوانین شما

یکی از داستان‌های باحال این هفته! صاحبان Android TV دارن از هوش مصنوعی برای حذف اپ‌های اضافی و بلات تلویزیون‌های هوشمند استفاده می‌کنن. این اگنت از طریق ADB وصل میشه، لیست packageها رو میاره و تبلیغات، تله‌متری و مزخرفات پیش‌فرض رو غیرفعال می‌کنه. کاربرا می‌گن تلویزیون‌هاشون کلی سریع‌تر شده.

این دقیقاً کاربردی‌ترین حالت ایده «reverse engineering» هست. دیگه لازم نیست برای درست کردن دستگاهی که پولش رو دادید، حتماً توسعه‌دهنده اندروید باشید.

📡 اخبار مدل‌های متن‌باز

متا مدل Muse Spark Open رو منتشر کرده؛ یه مدل ۸۱۶ میلیارد پارامتری با ۴۲ میلیارد پارامتر فعال و کانتکست ۱ میلیون توکنی. تیتر خبر می‌گه «روی مک اجرا میشه»، ولی منظور از مک دو تا Mac Studios هر کدوم با ۵۱۲ گیگابایت رم هست! اصلاً سخت‌افزاری نیست که کاربرا بتونن بخرن.

به لایسنسش هم دقت کنید؛ «Muse Model License» با شرایط تجاری محدود. وزن‌ها باز هستن، ولی متن‌باز حساب نمیشه.

👀 نگاهی به غول‌های فناوری

لپ‌تاپ‌های NVIDIA RTX Spark با قیمت پایه ۲۵۹۹ دلار توسط برندهای ایسوس، دل، اچ‌پی، لنوو، مایکروسافت و ام‌اس‌آی عرضه شدن. این تراشه یه پردازنده گرافیکی Blackwell رو با پردازنده مرکزی Grace Arm و تا ۱۲۸ گیگابایت حافظه یکپارچه ترکیب کرده. دو تا نکته ریز داره: نسخه ۱۲۸ گیگابایتی فقط برای بالاترین کانفیگ هست و مدل‌های پایین‌تر نهایتاً ۳۲ گیگابایت دارن. اینا هم ماشین‌های Windows on Arm هستن و فعلاً هیچ خبری از پشتیبانی نیتیو لینوکس نیست.

تحقیقات گوگل فریم‌ورک Harness² رو متن‌باز کرده که ابزارهای دور مدل (پرامپت‌ها، ابزارها، حافظه) رو بدون دستکاری وزن‌ها بهبود میده. لایسنسش Apache-2.0 هست و به‌طور پیش‌فرض از OpenCode استفاده می‌کنه.

شرکت Anthropic می‌گه Claude Code حالا مکالمات رو gzip می‌کنه و سرعت پاسخ‌دهی رو تا ۳ برابر افزایش داده. این شتاب‌دهی چند میلیارد دلاری با کمک ابزار gzip که یه ابزار متن‌باز قدیمی از سال ۱۹۹۲ هست، انجام شده!

🗂 اصطلاح تخصصی هوش مصنوعی: Clean-room design

چطوری می‌شه یه نرم‌افزار رو به صورت قانونی کپی کرد؟ با طراحی اتاق تمیز (Clean-room design).

یه تیم اپلیکیشن اصلی رو بررسی می‌کنه و فقط کارهایی که انجام میده رو یادداشت می‌کنه: رفتارها، فرمت فایل‌ها و اینترفیس‌ها. تیم دوم که اصلاً کد اصلی رو ندیده، یک اپلیکیشن جدید بر اساس اون توضیحات می‌سازه. همین جداسازیه که کلون رو از ادعاهای کپی‌رایت حفظ می‌کنه. توی دهه ۱۹۸۰ هم BIOS کامپیوترها دقیقاً به همین روش کلون شد.

اگنت‌های هوش مصنوعی دارن این خطوط رو کمرنگ‌تر می‌کنن. همون اگنتی که باینری رو می‌خونه، معمولاً کد جدید رو هم می‌نویسه. این که آیا این کار هنوز اتاق تمیز حساب میشه یا نه، چیزیه که وکیل‌ها کلی سرش دعوا خواهند داشت!

😂 میم روز

⚡ نکته سریع: قبل از اینکه اگنت به تلویزیونتان دست بزنه، بک‌آپ بگیرید!

قبل از اینکه خیلی هیجان‌زده بشید و بذارید یه اگنت تلویزیون اندرویدیتون را سبک کنه، اول لیست packageها رو ذخیره کنید:

adb shell pm list packages > tv-packages.txt

از اگنت بخواید به جای uninstall کردن، از دستور pm disable-user استفاده کنه. پکیج غیرفعال‌شده با دستور adb shell pm enable <package-name> برمی‌گرده. وقتی کارتون تموم شد، دیباگینگ USB یا وایرلس رو خاموش کنید. باز گذاشتن پورت ADB روی شبکه خونگی اصلا ایده خوبی نیست!

و اگه مجبورید از هوش مصنوعی ابری استفاده کنید، ماپل راهنمای خوبی برای استفاده خصوصی از هوش مصنوعی داره. یادآوردی اینکه تنظیمات حریم خصوصی تنهایی جلوی خوندن چت‌هاتون رو نمی‌گیره؛ اجرای لوکال مدل‌ها تنها راهیه که کلماتتون رو دور از سرور دیگران نگه می‌داره.